maSpecial

“น้ำพริกน้ำผัก” น้ำพริกรสเด็ดตำรับชาวเหนือ

%e2%80%9c%e0%b8%99%e0%b9%89%e0%b8%b3%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b4%e0%b8%81%e0%b8%99%e0%b9%89%e0%b8%b3%e0%b8%9c%e0%b8%b1%e0%b8%81%e2%80%9d-%e0%b8%99%e0%b9%89%e0%b8%b3%e0%b8%9e%e0%b8%a3%e0%b8%b4%e0%b8%81%e0%b8%a3%e0%b8%aa%e0%b9%80%e0%b8%94%e0%b9%87%e0%b8%94%e0%b8%95%e0%b8%b3%e0%b8%a3%e0%b8%b1%e0%b8%9a%e0%b8%8a%e0%b8%b2%e0%b8%a7%e0%b9%80%e0%b8%ab%e0%b8%99%e0%b8%b7%e0%b8%ad

ข้าวหนม


น้ำพริกน้ำผัก จิ้มกับข้าวเหนียวร้อนๆ มันเป็นความอร่อยอย่างประหลาด ทั้งที่เป็นเพียงน้ำผักดองที่นำมาตำกับพริกและกระเทียมเท่านั้น รูปลักษณ์ของมันต่างจากอาหารจากเชฟมิชลินสตาร์ระดับ ๒ดาวที่ฉันเคยได้ลิ้มลองมาอย่างสิ้นเชิง มีเพียงรสชาติเท่านั้นที่เทียบเคียงกันได้ หากจะให้อธิบายคงบอกได้เพียงว่านี่เป็นอีกสิ่งของนิยามของคำว่า ง่ายงาม

 

ครั้งหนึ่งฉันได้มีโอกาสร่วมงานกับโครงการ ‘สื่อศิลป์ดินน้ำป่าตอนแม่น้ำโขงสายน้ำแห่งชีวิต กับสถานีไทยพีบีเอสในฐานะนักเขียนพี่เลี้ยงของโครงการ เก็บเสื้อผ้ายัดใส่กระเป๋าลาแล้วหนาบ้านเก่าดินแดนที่เราเกิดมา ฉันครวญเพลงของแสงสุรีย์ รุ่งโรจน์ ระหว่างเก็บข้าวของด้วยความครึ้มใจ เจ้าล้อเลื่อนที่ใต้ท้องกระเป๋าส่งเสียงแกรกกรากด้วยความตื่นเต้นที่จะได้เดินทาง… ราวกับมันจะรู้ว่าคราวนี้จะได้ไปผจญภัยไกลถึงเชียงของ

 

การเดินทางรอนแรมหลายชั่วโมงไม่ลำบากเท่าการอดใจรอพบแม่น้ำสีปูนที่แสนงดงาม… ในที่สุดฉันก็ได้สบตากับเมืองที่อยู่ในห้วงคำนึงตลอดหลายวันที่ผ่านมา ในการมาปฏิบัติภารกิจครั้งนี้โชคดีที่ได้รู้จักกับ ครูตี๋นิวัติ ร้อยแก้ว ท่านเป็นปราชญ์ชาวบ้านที่ช่วยเหลือส่งเสริมให้คนเชียงของรักและหวงแหนบ้านเกิด และในวันรุ่งขึ้นครูจะล่องแม่น้ำโขงไปพร้อมกับฉันและทีมงาน เพื่อบอกเล่าถึงวิถีชีวิตของคนริมโขงด้วย

 

ในช่วงที่เจ้าหน้าที่ฝ่ายการผลิตรายการกำลังประชุมกันอย่างเคร่งเครียด ฉันจึงค่อยๆ หลบออกมาอย่างเงียบๆ ปราชญ์ผู้เฒ่าได้ชักชวนให้ฉันไปศึกษาวัฒนธรรมของชาวไทลื้อที่หมู่บ้านหาดบ้ายซึ่งอยู่ห่างตัวเมืองเชียงของออกไปราว 20 กิโลเมตร

 

รถจี๊ปของครูตี๋พอจะคุ้มแดดได้ แต่ไม่สู้คุ้มฝนละอองน้ำเย็นเฉียบที่กระทบใบหน้าทำให้ฉันสะดุ้งอยู่หลายครั้ง หากก็ยังดีกว่าเดินเส้นทางคดเคี้ยวอันตรายริมผา คนที่ไม่ชำนาญเส้นทางคงหมดสิทธิ์ที่จะมาเอง แม้จะมากับคนพื้นที่แต่ฉันก็ยังเผลอจิกปลายเท้ากับพื้นรถช่วยเบรกอยู่ตลอดระยะทาง

 

ที่เบื้องหน้าทิวทัศน์ในมุมสูงมองเห็นเกาะแก่งกลางแม่น้ำโขงเป็นประกายราวอัญมณีจนอดคิดไม่ได้ว่าฉันกำลังจะได้เดินทางไปยังดินแดนที่กาลเวลาค้นหาไม่เจอ ปราชญ์ท้องถิ่นได้เล่าเรื่องราวอันน่าทึ่งถึงการทำบันทึกชื่อเรียกหินผาต่างๆ ริมโขงกว่า450 ผาตลอดทาง ครูท้องถิ่นผู้นี้เล่าเรื่องราวต่างๆ เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงที่ครูและชาวบ้านพยายามทำควบคู่ไปกับการอนุรักษ์วิถีชีวิตเดิมของท้องถิ่นเอาไว้ ไม่น่าเชื่อว่าด้วยวัยเกษียณของครูจะมีพลังงานที่ล้นเหลือถึงเพียงนี้

 

การมาเยือนหมู่บ้านหาดบ้ายในวันนี้ นอกจากครูตี๋จะมาบรรยายเรื่องราวเกี่ยวกับแม่น้ำโขงแล้วครูยังมาเพื่อติดตามเรื่องการทำบันทึกประวัติกลุ่มชาติพันธุ์ของหมู่บ้านอีกด้วย ระหว่างที่ครูทำธุระฉันจึงปลีกตัวไปยังกลุ่มทอผ้าของหมู่บ้านชาวบ้านรุ่นอาวุโสที่ชำนาญลายผ้า เห็นฉันสนใจลวดลายสื่อวิถีชีวิตนั้นเป็นพิเศษจึงชักชวน

 

อยากรู้เรื่องลายผ้ามาทางนี้” 

 

ฉันรีบสาวเท้าตามแม่อุ้ยเจ้าของเสียงไปโดยไม่ลังเล ‘แม่อุ้ยแสง แสงศรีจันทร์’ เป็นผู้อาวุโสไทลื้อที่พูดภาษาไทยภาคกลางพอได้ใจความแม่อุ้ยเริ่มบทเรียนแรกด้วยการชี้นิ้วไล่ไปบนผืนผ้าซิ่นของแก

 

นี่ลายดอกมะลินี่ลายม้า แบบนี้เรียกว่าลายขอส่วน นี่เรียกว่าลายเขี้ยวหมา นี่เป็นลายนม ส่วนสองลายนี้ทอยากหน่อยเรียกว่าลายนกยูงและลายต้นดอกไม้

 

ยังมีผ้าอีกหลายผืนในหีบที่มีลวดลายพลิกแพลงซับซ้อนกว่าผืนที่แม่อุ้ยนุ่งมากนัก มันงดงามจนฉันแทบลมจับ แม่อุ้ยเล่าว่าคนใต้ (ชาวกรุงเทพฯ) เคยมาขอซื้อให้ราคาหลายหมื่นแต่แกไม่ขายอยากเก็บไว้ให้ลูกหลานได้ดู เพราะตอนนี้สายตาฝ้าฟางไม่อาจทอได้ดังใจแล้ว

 

คนหนึ่งมากอาวุโสกว่าอธิบายเรื่องราวเรื่องลายไม่ขาด ปากคนหนึ่งประสบการณ์อ่อนด้อยทั้งจดทั้งวาดภาพประกอบยิกๆ จนกระทั่งฟ้าเปลี่ยนจากสีผ้าอ้อมที่ผีตากไปเป็นกำมะหยี่สีน้ำเงินเข้มเมื่อไรไม่รู้ตัว ละอ่อนน้อยของอุ้ยแสงเกรงว่าจะเป็นลมเป็นแล้งกันไปเสียก่อนจึงยกกับข้าวง่ายๆ มาให้

 

น้ำพริกน้ำผัก จิ้มกับข้าวเหนียวร้อนๆ มันเป็นความอร่อยอย่างประหลาด ทั้งที่เป็นเพียงน้ำผักดองที่นำมาตำกับพริกและกระเทียมเท่านั้น รูปลักษณ์ของมันต่างจากอาหารจากเชฟมิชลินสตาร์ระดับ ๒ดาวที่ฉันเคยได้ลิ้มลองมาอย่างสิ้นเชิง มีเพียงรสชาติเท่านั้นที่เทียบเคียงกันได้ หากจะให้อธิบายคงบอกได้เพียงว่านี่เป็นอีกสิ่งของนิยามของคำว่า ง่ายงาม

น้ำพริกน้ำผัก

ความลงตัวของรสชาตินั้นทำให้ฉันอดซักถึงวิธีปรุงเป็นของแถมจากแม่อุ้ยไม่ได้ หญิงสูงวัยได้อธิบายว่าก่อนอื่นนั้นเราจะต้องทำน้ำผักเตรียมไว้ก่อนโดยใช้ผักกาดจ้อนที่ตัดตอนดอกผักกาดกำลังบาน นำไปบดให้ละเอียดแล้วนำมาหมักทั้งกากผสมน้ำเกลือและข้าวเหนียวเล็กน้อย ทิ้งไว้ประมาณ ๒-๓ คืนจนได้รสเปรี้ยว จากนั้นจึงกรองเอากากทิ้งนำส่วนที่เหลือไปเคี่ยวจนแห้งจะได้ ‘น้ำผัก’ ที่มีสีเขียวออกคล้ำ

ผักกาดจ้อน

ส่วนวัตถุดิบในการปรุงเป็นน้ำพริกโดยพื้นฐานประกอบด้วย

น้ำผัก

กระเทียม

เกลือป่น

พริกป่น

** แต่สูตรของอุ้ยแสงนั้นจะใส่หอมและมะแขว่นลงไปด้วย

เกลือป่น
พริกป่น

สำหรับวิธีทำนั้นก็ง่ายอย่างเหลือเชื่อ เพียงนำกระเทียม เกลือ พริกป่นตำเข้าด้วยกันให้ละเอียด แล้วจึงนำมาผสมกับน้ำผักที่เตรียมไว้ เท่านี้ก็ได้น้ำพริกน้ำผักแล้ว ถ้าได้ข้าวเหนียวร้อนๆ ละก็ข้าวหมดกระติบตอนไหนก็ยังไม่รู้ตัวเลยละ

 

ภูมิปัญญาก่อเกิดเป็นวัฒนธรรมไม่ว่าจะเป็นวัฒนธรรมด้านอาหารหรือลวดลายที่ปรากฏบนผืนผ้าล้วนบอกเล่าถึงวิถีชีวิตและความเป็นอยู่ในสังคมแต่ละยุคสมัยเป็นดั่งสะพานที่เชื่อมโยงคนรุ่นเก่าและหนุ่มสาวรุ่นใหม่

 

“เสียดายน่าจะอยู่ค้างคืนเสียด้วยกัน”แม่อุ้ยแสงเสียดายที่ลูกศิษย์โค่งยังเรียนวิชาไม่ทันสำเร็จก็ต้องรีบกลับฉันเองก็เสียดายอย่างเหลือเกินหากไม่ติดภารกิจที่รับผิดชอบมาคงอยู่ต่อโดยไม่อิดออดมีสุภาษิตเกาหลีกล่าวไว้ว่า ‘แค่เพียงสัมผัสชายเสื้อก็ถือเป็นพรหมลิขิต’ ดังนั้นขอให้เชื่อเถิดว่าฉันจะต้องกลับมาเรียนวิชากับแม่อุ้ยต่อจนสำเร็จแน่ๆ

 

comments

0 Comments
Share

นัทธ์หทัย วนาเฉลิม

สำเร็จการศึกษาจากคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น เคยได้รับรางวัลสารคดียอดเยี่ยม นายอินอะวอร์ด ประจำปีพุทธศักราช ๒๕๕๘ ประเภทสารคดีเชิงศิลปวัฒนธรรม แต่อยากเขียนสารคดีเกี่ยวกับอาหารและแหล่งที่มาบ้าง